http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE 2026-04-17T14:02:58Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=79853&oldid=prev 2026-04-17T11:01:21Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:01, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТОО КЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ '''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кен казып алуу, металл эритүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тиричиликке керектүү буюм&amp;shy;дарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тар&amp;shy;магынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчү&amp;shy;лүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири боюнча Кыргызстанда тоо кен өндүрүшү мустье доору&amp;shy;нан башталган. Байыркы адамдар таштын са&amp;shy;паттуу тектерин атайын издеп таап, курал жа&amp;shy;сашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы - устаканалары орун алган. Мындай ус&amp;shy;таканалар Түштүк Кыргызстандын Капчыгай, Юрташ&amp;shy;сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миңдеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. 8-6</del>-миң, күмүш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>коргошунду колдонуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7-6</del>-миң, алтынды пай&amp;shy;далануу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>5-миң, колону колдонуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, ан&amp;shy;дан калыпка куюу жолу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сапаттуу эмгек ку&amp;shy;ралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачы&amp;shy;лыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, Ысык-Көлдүн чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун да&amp;shy;лилдеген. Мындай археологиялык өзгөчөлүк «Жети-Суу металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст мад&amp;shy;аниятында коло күзгү, орок куя турган таш калып&amp;shy;тар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. Кыргызстанда ба&amp;shy;йыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун Сары-Жаздагы Ат-Жайлоо, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Ба&amp;shy;йыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштет&amp;shy;кен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. Таш-Төбө көрүстөнүнөн табылган алтын жергиликтүү алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда Кыргызстанда&amp;shy;гы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тоокен </del>байлыктарын казуу кыйла өздөштү&amp;shy;рүлгөн. Археологиялык маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кенде&amp;shy;ри иштетилгендиги жөнүндө даректүү кабарларды берет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9-10</del>-кылымдардагы кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жаса&amp;shy;лып, түрктөргө сатышкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10-12</del>-кылымдарга таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы шаарына жакын жердеги Сары-Булуң жергесинде жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштети&amp;shy;лиши Жумгал жергесиндеги орто кылымдарга таандык Түгөл-Сай шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров суу сактагычы турган жердеги ''Садыр Коргон шаар калдыгынан'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9- 12</del>-кылымдарга тиешелүү 70тен ашуун кен казган жер&amp;shy;лердин орду табылган. Бул жерде биринчи ке&amp;shy;зекте күмүш казылып алынган. Кыргызстанда металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын кездешет.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТОО КЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ '''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кен казып алуу, металл эритүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тиричиликке керектүү буюм&amp;shy;дарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тар&amp;shy;магынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчү&amp;shy;лүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири боюнча Кыргызстанда тоо кен өндүрүшү мустье доору&amp;shy;нан башталган. Байыркы адамдар таштын са&amp;shy;паттуу тектерин атайын издеп таап, курал жа&amp;shy;сашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы - устаканалары орун алган. Мындай ус&amp;shy;таканалар Түштүк Кыргызстандын Капчыгай, Юрташ&amp;shy;сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миңдеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин 8–6</ins>-миң, күмүш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>коргошунду колдонуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7–6</ins>-миң, алтынды пай&amp;shy;далануу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>5-миң, колону колдонуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, ан&amp;shy;дан калыпка куюу жолу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сапаттуу эмгек ку&amp;shy;ралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачы&amp;shy;лыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, Ысык-Көлдүн чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун да&amp;shy;лилдеген. Мындай археологиялык өзгөчөлүк «Жети-Суу металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст мад&amp;shy;аниятында коло күзгү, орок куя турган таш калып&amp;shy;тар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. Кыргызстанда ба&amp;shy;йыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун Сары-Жаздагы Ат-Жайлоо, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Ба&amp;shy;йыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштет&amp;shy;кен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. Таш-Төбө көрүстөнүнөн табылган алтын жергиликтүү алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда Кыргызстанда&amp;shy;гы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тоо кен </ins>байлыктарын казуу кыйла өздөштү&amp;shy;рүлгөн. Археологиялык маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кенде&amp;shy;ри иштетилгендиги жөнүндө даректүү кабарларды берет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9–10</ins>-кылымдардагы кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жаса&amp;shy;лып, түрктөргө сатышкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10–12</ins>-кылымдарга таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы шаарына жакын жердеги Сары-Булуң жергесинде жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштети&amp;shy;лиши Жумгал жергесиндеги орто кылымдарга таандык Түгөл-Сай шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров суу сактагычы турган жердеги ''Садыр Коргон шаар калдыгынан'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9–12</ins>-кылымдарга тиешелүү 70тен ашуун кен казган жер&amp;shy;лердин орду табылган. Бул жерде биринчи ке&amp;shy;зекте күмүш казылып алынган. Кыргызстанда металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын кездешет.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: История Киргизской ССР с древнейших времён. Ф., 1984. Т. I.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: История Киргизской ССР с древнейших времён. Ф., 1984. Т. I.</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=15664&oldid=prev 2025-02-10T10:11:15Z

<p>Temirkan moved page <a href="/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="БАЙЫРКЫ ТООКЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ (мындай барак жок)">БАЙЫРКЫ ТООКЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ</a> to <a href="/index.php/%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE" title="БАЙЫРКЫ ТОО КЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ">БАЙЫРКЫ ТОО КЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ</a></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:11, 10 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=15663&oldid=prev 2025-02-10T10:09:34Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:09, 10 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ТООКЕН</del>-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ '''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кен казып алуу, металл эритүү ж-а тиричиликке керектүү буюм&amp;shy;дарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тар&amp;shy;магынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы ж-а өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчү&amp;shy;лүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча Кырг-нда тоокен </del>өндүрүшү мустье доору&amp;shy;нан башталган. Байыркы адамдар таштын са&amp;shy;паттуу тектерин атайын издеп таап, курал жа&amp;shy;сашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы - устаканалары орун алган. Мындай ус&amp;shy;таканалар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түш. Кырг-ндын </del>Капчыгай, Юрташ&amp;shy;сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миңдеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу б. з. ч. 8-6-миң, күмүш ж-а коргошунду колдонуу 7-6-миң, алтынды пай&amp;shy;далануу б. з. ч. 5-миң, колону колдонуу б. з. ч. 4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез м-н калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, ан&amp;shy;дан калыпка куюу жолу м-н сапаттуу эмгек ку&amp;shy;ралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачы&amp;shy;лыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ысыккөлдүн </del>чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун да&amp;shy;лилдеген. Мындай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">археол. </del>өзгөчөлүк <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«Жетисуу </del>металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст мад&amp;shy;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тында </del>коло күзгү, орок куя турган таш калып&amp;shy;тар ж-а курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда </del>ба&amp;shy;йыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сарыжаздагы Атжайлоо</del>, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Ба&amp;shy;йыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштет&amp;shy;кен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Таштөбө </del>көрүстөнүнөн табылган алтын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда</del>&amp;shy;гы тоокен байлыктарын казуу кыйла өздөштү&amp;shy;рүлгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Археол. </del>маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кенде&amp;shy;ри иштетилгендиги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дө </del>даректүү кабарларды берет. 9-10-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дагы </del>кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жаса&amp;shy;лып, түрктөргө сатышкан. 10-12-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-га </del>таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>жакын жердеги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сарыбулуң </del>жергесинде</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ТОО КЕН</ins>-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ '''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кен казып алуу, металл эритүү ж-а тиричиликке керектүү буюм&amp;shy;дарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тар&amp;shy;магынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы ж-а өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчү&amp;shy;лүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча Кыргызстанда тоо кен </ins>өндүрүшү мустье доору&amp;shy;нан башталган. Байыркы адамдар таштын са&amp;shy;паттуу тектерин атайын издеп таап, курал жа&amp;shy;сашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы - устаканалары орун алган. Мындай ус&amp;shy;таканалар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түштүк Кыргызстандын </ins>Капчыгай, Юрташ&amp;shy;сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миңдеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу б. з. ч. 8-6-миң, күмүш ж-а коргошунду колдонуу 7-6-миң, алтынды пай&amp;shy;далануу б. з. ч. 5-миң, колону колдонуу б. з. ч. 4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез м-н калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, ан&amp;shy;дан калыпка куюу жолу м-н сапаттуу эмгек ку&amp;shy;ралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачы&amp;shy;лыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ысык-Көлдүн </ins>чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун да&amp;shy;лилдеген. Мындай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">археологиялык </ins>өзгөчөлүк <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«Жети-Суу </ins>металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст мад&amp;shy;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аниятында </ins>коло күзгү, орок куя турган таш калып&amp;shy;тар ж-а курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда </ins>ба&amp;shy;йыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сары-Жаздагы Ат-Жайлоо</ins>, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Ба&amp;shy;йыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштет&amp;shy;кен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Таш-Төбө </ins>көрүстөнүнөн табылган алтын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда</ins>&amp;shy;гы тоокен байлыктарын казуу кыйла өздөштү&amp;shy;рүлгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Археологиялык </ins>маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кенде&amp;shy;ри иштетилгендиги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндө </ins>даректүү кабарларды берет. 9-10-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдардагы </ins>кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жаса&amp;shy;лып, түрктөргө сатышкан. 10-12-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарга </ins>таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>жакын жердеги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сары-Булуң </ins>жергесинде жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштети&amp;shy;лиши Жумгал жергесиндеги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орто </ins>кылымдарга таандык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түгөл-Сай </ins>шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">суу сактагычы </ins>турган жердеги ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Садыр Коргон </ins>шаар калдыгынан'' 9- 12-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарга </ins>тиешелүү 70тен ашуун кен казган жер&amp;shy;лердин орду табылган. Бул жерде биринчи ке&amp;shy;зекте күмүш казылып алынган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда </ins>металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кездешет</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштети&amp;shy;лиши Жумгал жергесиндеги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>кылымдарга таандык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түгөлсай </del>шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">суусактагычы </del>турган жердеги ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Садыркоргон </del>шаар калдыгынан'' 9- 12-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-га </del>тиешелүү 70тен ашуун кен казган жер&amp;shy;лердин орду табылган. Бул жерде биринчи ке&amp;shy;зекте күмүш казылып алынган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда </del>металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кезде шет</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: История Киргизской ССР с древнейших времён. Ф., 1984. Т. I. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''К. Табалдиев.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]] </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: История Киргизской ССР с древнейших времён. Ф., 1984. Т. I.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''К. Табалдиев.'' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</ins></div></td></tr> </table>

Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=14788&oldid=prev 2025-01-30T13:34:48Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">13:34, 30 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=14787&oldid=prev 2025-01-30T07:22:44Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&#039;&#039;&#039;БАЙЫРКЫ ТООКЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ &#039;&#039;&#039;К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кен казып алуу, металл эритүү ж-а тиричиликке керектүү буюм&amp;shy;дарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тар&amp;shy;магынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы ж-а өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчү&amp;shy;лүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири б-ча Кырг-нда тоокен өндүрүшү мустье доору&amp;shy;нан башталган. Байыркы адамдар таштын са&amp;shy;паттуу тектерин атайын издеп таап, курал жа&amp;shy;сашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы - устаканалары орун алган. Мындай ус&amp;shy;таканалар Түш. Кырг-ндын Капчыгай, Юрташ&amp;shy;сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миңдеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу б. з. ч. 8-6-миң, күмүш ж-а коргошунду колдонуу 7-6-миң, алтынды пай&amp;shy;далануу б. з. ч. 5-миң, колону колдонуу б. з. ч. 4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез м-н калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, ан&amp;shy;дан калыпка куюу жолу м-н сапаттуу эмгек ку&amp;shy;ралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачы&amp;shy;лыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, Ысыккөлдүн чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун да&amp;shy;лилдеген. Мындай археол. өзгөчөлүк «Жетисуу металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст мад&amp;shy;тында коло күзгү, орок куя турган таш калып&amp;shy;тар ж-а курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. Кырг-нда ба&amp;shy;йыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун Сарыжаздагы Атжайлоо, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Ба&amp;shy;йыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштет&amp;shy;кен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. Таштөбө көрүстөнүнөн табылган алтын жерг. алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда Кырг-нда&amp;shy;гы тоокен байлыктарын казуу кыйла өздөштү&amp;shy;рүлгөн. Археол. маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кенде&amp;shy;ри иштетилгендиги ж-дө даректүү кабарларды берет. 9-10-к-дагы кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жаса&amp;shy;лып, түрктөргө сатышкан. 10-12-к-га таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы ш-на жакын жердеги Сарыбулуң жергесинде<br /> жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштети&amp;shy;лиши Жумгал жергесиндеги о. кылымдарга таандык Түгөлсай шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров суусактагычы турган жердеги &#039;&#039;Садыркоргон шаар калдыгынан&#039;&#039; 9- 12-к-га тиешелүү 70тен ашуун кен казган жер&amp;shy;лердин орду табылган. Бул жерде биринчи ке&amp;shy;зекте күмүш казылып алынган. Кырг-нда металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын кезде шет.<br /> <br /> Ад.: История Киргизской ССР с древнейших времён. Ф., 1984. Т. I. &#039;&#039;К. Табалдиев.&#039;&#039; [[Category: 2-том, 1-69 бб]] <br /> </div>

vol2_1-69_>KadyrM