http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C 2026-04-21T04:49:09Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58166&oldid=prev 2024-09-12T03:13:36Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:13, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АЛГАЧКЫ КООМ&#039;&#039;&#039;,  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; айырмаланат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын &#039;&#039;(антропогенез)&#039;&#039;, коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археологиялык  жагынан алганда, негизинен &#039;&#039;палеолит &#039;&#039;(эрте таш доору), &#039;&#039;мезолит &#039;&#039;(орто таш доору), &#039;&#039;неолит &#039;&#039;(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. Алгачкы  коом  өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. Алгачкы  коомдун тарыхы негизинен археологиялык, антропологиялык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; этнографиялык  маалыматтарга таянат. Алгачкы  коом 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну&#039;&#039; (матриархат)&#039;&#039; &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну&#039;&#039; (патриархат)&#039;&#039; камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы &#039;&#039;темир доорун&#039;&#039; өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, ошондой эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социалдык  топтордун &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. Алгачкы коомдун издери Кыргызстандын аймагында Нарын облусунда Нарын шаарына жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы шаарына жакын жерден, Кыргызстан &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош облусунун Араван районундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-жарактар Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын шаарына жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата шаарынын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АЛГАЧКЫ КООМ&#039;&#039;&#039;,  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; айырмаланат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын &#039;&#039;(антропогенез)&#039;&#039;, коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археологиялык  жагынан алганда, негизинен &#039;&#039;палеолит &#039;&#039;(эрте таш доору), &#039;&#039;мезолит &#039;&#039;(орто таш доору), &#039;&#039;неолит &#039;&#039;(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. Алгачкы  коом  өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. Алгачкы  коомдун тарыхы негизинен археологиялык, антропологиялык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; этнографиялык  маалыматтарга таянат. Алгачкы  коом 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну&#039;&#039; (матриархат)&#039;&#039; &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну&#039;&#039; (патриархат)&#039;&#039; камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы &#039;&#039;темир доорун&#039;&#039; өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, ошондой эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социалдык  топтордун &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. Алгачкы коомдун издери Кыргызстандын аймагында Нарын облусунда Нарын шаарына жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы шаарына жакын жерден, Кыргызстан &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош облусунун Араван районундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-жарактар Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын шаарына жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата шаарынын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58165&oldid=prev 2023-10-23T05:51:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:51, 23 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айырмаланат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археологиялык  жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. Алгачкы  коом  өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. Алгачкы  коомдун тарыхы негизинен археологиялык, антропологиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; этнографиялык  маалыматтарга таянат. Алгачкы  коом 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, ошондой эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социалдык  топтордун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. Алгачкы коомдун издери Кыргызстандын аймагында Нарын облусунда Нарын шаарына жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы шаарына жакын жерден, Кыргызстан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош облусунун Араван районундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-жарактар Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын шаарына жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата шаарынын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins>ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айырмаланат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археологиялык  жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. Алгачкы  коом  өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. Алгачкы  коомдун тарыхы негизинен археологиялык, антропологиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; этнографиялык  маалыматтарга таянат. Алгачкы  коом 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, ошондой эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социалдык  топтордун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. Алгачкы коомдун издери Кыргызстандын аймагында Нарын облусунда Нарын шаарына жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы шаарына жакын жерден, Кыргызстан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош облусунун Араван районундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-жарактар Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын шаарына жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата шаарынын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Adina http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58164&oldid=prev 2023-09-25T07:40:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:40, 25 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айырмаланат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Археол. </del>жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. к. </del>өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. к-дун </del>тарыхы негизинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">археол.</del>, антропологиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">этногр. </del>маалыматтарга таянат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. к. </del>3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">социал. </del>топтордун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. к-дун </del>издери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-ндын </del>аймагында Нарын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-нда </del>Нарын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>жакын жерден, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-н </del>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-нун </del>Араван <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">р-нундагы </del>Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-жарактар Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-нын </del>жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айырмаланат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Археологиялык  </ins>жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алгачкы  коом  </ins>өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алгачкы  коомдун </ins>тарыхы негизинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">археологиялык</ins>, антропологиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">этнографиялык  </ins>маалыматтарга таянат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алгачкы  коом </ins>3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасында эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">социалдык  </ins>топтордун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алгачкы коомдун </ins>издери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </ins>аймагында Нарын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусунда </ins>Нарын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>жакын жерден, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстан </ins>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусунун </ins>Араван <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">районундагы </ins>Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-жарактар Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарынын </ins>жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58163&oldid=prev 2022-12-26T08:17:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:17, 26 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айырмала нат</del>, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">натыйжасын да </del>эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарактарды </del>Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айырмаланат</ins>, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">натыйжасында </ins>эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; коло доорунда пайдаланган курал-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарактар </ins>Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58162&oldid=prev 2022-12-05T09:58:23Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (2), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; (13)</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:58, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу м-н айырмала нат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары ж-а өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө ж-а керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык ж-а этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү ж-а анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' ж-а аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук ж-а жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасын да эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун ж-а алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык ж-а кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин ж-а чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун ж-а мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н м-н Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит ж-а коло доорунда пайдаланган курал-жарактарды Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур ж-а Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай ж-а Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛГАЧКЫ КООМ''',  у р у у л у к  ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>айырмала нат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' &lt;span cat='ж.кыск' oldv=</ins>'ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасын да эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>коло доорунда пайдаланган курал-жарактарды Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58161&oldid=prev 2022-11-08T14:36:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">14:36, 8 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>,  у р у у л у к ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу м-н айырмала нат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары ж-а өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө ж-а керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык ж-а этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү ж-а анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' ж-а аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук ж-а жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасын да эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун ж-а алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык ж-а кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин ж-а чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун ж-а мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н м-н Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит ж-а коло доорунда пайдаланган курал-жарактарды Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур ж-а Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай ж-а Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''АЛГАЧКЫ КООМ'''</ins>,  у р у у л у к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу м-н айырмала нат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары ж-а өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө ж-а керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык ж-а этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү ж-а анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' ж-а аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук ж-а жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасын да эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун ж-а алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул мезгилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык ж-а кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин ж-а чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун ж-а мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н м-н Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит ж-а коло доорунда пайдаланган курал-жарактарды Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур ж-а Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай ж-а Кетмен-Төбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот..&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58160&oldid=prev 2022-02-19T07:46:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:46, 19 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>,  у р у у л у к ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу м-н айырмала нат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары ж-а өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө ж-а керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык ж-а этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү ж-а анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' ж-а аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук ж-а жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасын да эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун ж-а алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мез</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>,  у р у у л у к ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу м-н айырмала нат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары ж-а өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын ''(антропогенез)'', коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен ''палеолит ''(эрте таш доору), ''мезолит ''(орто таш доору), ''неолит ''(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө ж-а керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык ж-а этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү ж-а анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну'' (матриархат)'' ж-а аталык урууну'' (патриархат)'' камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук ж-а жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасын да эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун ж-а алгачкы ''темир доорун'' өзүнө камтыйт. Бул <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мезгилде </ins>өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык ж-а кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин ж-а чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун ж-а мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н м-н Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Соӊку </ins>палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит ж-а коло доорунда пайдаланган курал-жарактарды Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур ж-а Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай ж-а Кетмен-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Төбө </ins>өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins>.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гилде </del>өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык ж-а кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин ж-а чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун ж-а мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н м-н Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ал эми соӊку </del>палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит ж-а коло доорунда пайдаланган курал-жарактарды Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур ж-а Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай ж-а Кетмен-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Т өбө </del>өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот.&lt;br&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58159&oldid=prev 2022-01-25T15:30:59Z

<p>1 revision imported</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">15:30, 25 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

imported>Kadyrm http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%93%D0%90%D0%A7%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%9C&diff=58158&oldid=prev 2022-01-25T12:05:25Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>, у р у у л у к ж а м а а т (урук) ‒ коомдук өнүгүүнүн адамдар пайда болушунан тартып, мамлекет түзүлгөнгө чейинки мезгили. Өнүгүүнүн кийинки коомдорунан таптардын, мамлекеттин жоктугу м-н айырмала нат, бул доорго жамааттык эмгек, өндүрүш каражаттары ж-а өндүрүлгөн продуктуну жалпы пайдалануу мүнөздүү. Өндүрүү ишмердүүлүгүнүн келип чыгышынын натыйжасында адамдын &#039;&#039;(антропогенез)&#039;&#039;, коомдун (социогенез), калыптануу процесси 1млндой убакытка созулган. Археол. жагынан алганда, негизинен &#039;&#039;палеолит &#039;&#039;(эрте таш доору), &#039;&#039;мезолит &#039;&#039;(орто таш доору), &#039;&#039;неолит &#039;&#039;(жаӊы таш доору) доорлорун камтыйт. А. к. өзүнөн кийинки коомдордон айырмаланып өндүргүч күчтөрдүн өнүгүү деӊгээли өтө төмөн болуп, өндүрүштө ж-а керектөөдө жамааттык принцип негизги мааниге ээ болгон. Биргелешип эмгектенүү, өндүрүлгөн продуктуга теӊ ээлик кылуу жеке адамдын жаратылыш кубулуштарына алсыздыгынан улам келип чыккан. А. к-дун тарыхы негизинен археол., антропологиялык ж-а этногр. маалыматтарга таянат. А. к. 3 мезгилге бөлүнүп каралат: алгачкы адамдар тобу, уруулук коомдун гүлдөп өнүгүшү ж-а анын ыдырап бузулушу. Уруулук коом өз өнүгүшүндө 2 доорду ‒ энелик урууну&#039;&#039; (матриархат)&#039;&#039; ж-а аталык урууну&#039;&#039; (патриархат)&#039;&#039; камтыйт. Энелик уруу мезгили төмөнкү палеолиттен неолитке чейинки мезгилди кучагына алат. Мында таштан, жыгачтан, сөөктөн, мүйүздөн жасалган эмгек куралдары (алгач найза, союл, бычак, кийинчерээк кескич, канжар, кыргыч, балта, керки, орок ж. б.) колдонулуп, бара-бара өркүндөтүлө берген. Негизги кесиби аӊчылык, балык уулоочулук ж-а жыйноочулук болгон. Эмгектин коомдук бөлүнүшүнүн натыйжасын да эркектер балык, аӊ уулоо, аялдар мөмө-жемиш терүү иштерин аткарган. Энелик уруунун соӊку доорунда уруу ичинде эне башкара турган чоӊ-чоӊ үй-бүлөлөр бөлүнүп чыгып, бир нече уруунун башын кошкон топтор калыптана берген. Аталык уруу мезгили коло доорун ж-а алгачкы &#039;&#039;темир доорун&#039;&#039; өзүнө камтыйт. Бул мез<br /> гилде өндүргүч күчтөр өнүгүп, дыйканчылык, мал чарбачылык ж-а кол өнөрчүлүк (жез, коло, темир металлдарын ысытып иштетүү) пайда болгон. Өндүрүштө эркектердин ролу артып, аялдын коомдогу, чарбадагы абалы төмөндөгөн. Аталык уруунун соӊку мезгилинде туугандык байланыш ата жагынан эсептелип, жеке менчиктин ж-а чарбанын пайда болушуна, уруктардын бөлүнүшүнө алып келген, о. эле алгач согушта туткунга түшкөндөрдү, бара-бара ошол эле уруудагы жакырдангандарды кулга айландырган, байыган уруу башчыларынын бөлүнүп чыгышы социал. топтордун ж-а мамлекеттин пайда болушуна өбөлгө түзгөн. А. к-дун издери Кырг-ндын аймагында Нарын обл-нда Нарын ш-на жакын Он-Арча суусунун жээгинен, Ысык-Көлдө Балыкчы ш-на жакын жерден, Кырг-н м-н Тажикстандын чек арасындагы Кожо-Бакырган-Сайдан табылган таш куралдарынан байкалат. Ортонку палеолит дооруна таандык эстеликтер Ысык-Көл өрөөнүндөгү Тосор суусунун боюнан, Чүй өрөөнүнүн Георгиевка дөӊсөөсүнөн, Ош обл-нун Араван р-нундагы Сасык-Үӊкүрдөн табылган. Алай тоо кыркасындагы Даӊгирекдере капчыгайынан эӊ байыркы таш талкалоочу жай табылган. Ал эми соӊку палеолит дооруна таандык куралдар Ош аймагындагы Сел-Үӊкүрдөн, Исфана өрөөнүндөгү Кожогор булагынын жанынан табылган. Неолит ж-а коло доорунда пайдаланган курал-жарактарды Ысык-Көлдөгү Сары-Жаз өрөөнүнүн жанындагы Ак-Чуӊкур ж-а Нарын ш-на жакын Теке-Секирик үӊкүрлөрүндө, Чүйдөгү Аламүдүн суусунун боюнан, Сокулук, Садовое, Беловодск айылынан, Чолпон-Ата ш-нын жанынан, Кочкор өрөөнүндөгү Шамшы айылынан табылган. Ал эми аска бетине тартылган сүрөттөрдү Чүйдөгү Аламүдүн, Александровка, Жайылма, Кайыӊды, Оштогу Сулайман тоосунан, Араван кыштагына жакын аскадан (Дулдул-Ата мазары), Алай ж-а Кетмен-Т өбө өрөөндөрүнөн табылган калдыктардан көрүүгө болот.&lt;br&gt;<br /> </div>

228-323>KadyrM