http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF 2026-04-17T01:21:39Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=78038&oldid=prev 2026-03-13T10:49:06Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:49, 13 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лат. </del>abstractio <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, башкача айтканда нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул абстракция  үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам абстракциянын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо абстракциянын негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий абстракция  жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                </del>''Т.Эсенгелдиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">латынча </ins>abstractio <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, башкача айтканда нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул абстракция  үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам абстракциянын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо абстракциянын негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий абстракция  жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                                                                                                                        </ins>''Т.Эсенгелдиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=44792&oldid=prev 2025-12-16T10:52:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:52, 16 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. а. </del>нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул абстракция  үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам абстракциянын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо абстракциянын негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий абстракция  жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т.Эсенгелдиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкача айтканда </ins>нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул абстракция  үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам абстракциянын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо абстракциянын негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий абстракция  жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т.Эсенгелдиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

imported>Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48583&oldid=prev 2024-09-11T10:38:35Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> clean up</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:38, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48582&oldid=prev 2023-11-30T08:50:28Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:50, 30 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция </del> үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракциянын </del>таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракциянын </del>негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция </del> жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т.Эсенгелдиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">абстракция </ins> үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">абстракциянын </ins>таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү жөнүндөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">абстракциянын </ins>негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">абстракция </ins> жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т.Эсенгелдиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Adina http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48581&oldid=prev 2023-08-03T05:23:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:23, 3 Август (Баш оона) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул Абстракция  үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Астракциянын </del>таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүдөгү </del>алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо Абстракциянын негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий Абстракция  жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т.Эсенгелдиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. Абстракция  таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. Абстракция  «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. Абстракция  реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теориялык  түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. Aбстракцияда таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, Абстракцияга баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. Абстракция  муну же дүйнө жөнүндөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. Абстракция  илимий  таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. Абстракцияда тийиштүү маалыматтардын (бул Абстракция  үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракциянын </ins>таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы боюнча да элестелип чыгат. Мисалы: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк болорун аныктоо Абстракциянын негизги маселелеринин бири. Абстракциянын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий Абстракция  жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, ошондой  эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теориялык инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т.Эсенгелдиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Adina http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48580&oldid=prev 2023-07-27T07:55:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:55, 27 Июль (Теке) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>«ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">теор. </del>түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">A-да </del>таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-га </del>баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>муну же дүйнө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. ил. </del>таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-да </del>тийиштүү маалыматтардын (бул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>да элестелип чыгат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бо лорун </del>аныктоо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>негизги маселелеринин бири. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">теор. </del>инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т. Эсенгелдиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция  </ins>таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция  </ins>«ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция  </ins>реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">теориялык  </ins>түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланыштуу. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Aбстракцияда </ins>таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракцияга </ins>баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция  </ins>муну же дүйнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция  илимий  </ins>таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракцияда </ins>тийиштүү маалыматтардын (бул <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция  </ins>үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; айкалышынан улам <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Астракциянын </ins>таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>да элестелип чыгат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүдөгү </ins>алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болорун </ins>аныктоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракциянын </ins>негизги маселелеринин бири. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракциянын </ins>жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абстракция  </ins>жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой  </ins>эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">теориялык </ins>инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т.Эсенгелдиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48579&oldid=prev 2022-12-05T08:28:52Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (6), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; (2)</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:28, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка м-н орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү м-н байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү маалыматтардын (бул А. үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын ж-а бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу м-н айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт ж-а схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо м-н реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы м-н өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса м-н байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т. Эсенгелдиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБСТРАКЦИЯ'''  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой-кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү маалыматтардын (бул А. үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т. Эсенгелдиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48578&oldid=prev 2022-09-28T11:55:37Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:55, 28 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка м-н орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү м-н байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү маалыматтардын (бул А. үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын ж-а бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу м-н айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт ж-а схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо м-н реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы м-н өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса м-н байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т. Эсенгелдиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''АБСТРАКЦИЯ''' </ins> (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</ins>кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка м-н орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү м-н байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү маалыматтардын (бул А. үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын ж-а бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу м-н айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт ж-а схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо м-н реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы м-н өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса м-н байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;                                                                  ''Т. Эсенгелдиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48577&oldid=prev 2022-09-22T05:19:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:19, 22 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ( лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка м-н орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү м-н байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү маалыматтардын (бул А. үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын ж-а бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу м-н айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт ж-а схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо м-н реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы м-н өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса м-н байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  (лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» карама-каршы коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка м-н орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү м-н байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га баа берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда карама-каршы маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын булагы катары же булагы бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу методу болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү маалыматтардын (бул А. үчүн олуттуу эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын ж-а бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу м-н айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт ж-а схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо м-н реалдуулуктун сынагы татаалданат (теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы м-н өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса м-н байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле маалыматтардын «бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда башкы, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.&lt;br&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                ''Т. Эсенгелдиев.''</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''Т. Эсенгелдиев.''</del>&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                               &lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%A1%D0%A2%D0%A0%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF&diff=48576&oldid=prev 2022-04-05T03:37:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:37, 5 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ( лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  ( лат. abstractio - ажыратып, бөлүп алуу) – нерселердин, кубулуштардын түп маңызын алардын ички касиеттеринен, байланыштарынан жана өз ара мамилелеринен ой кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">карама-каршы </ins>коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка м-н орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү м-н байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">баа </ins>берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">карама-каршы </ins>маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">булагы </ins>катары же <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">булагы </ins>бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">методу </ins>болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маалыматтардын </ins>(бул А. үчүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">олуттуу </ins>эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын ж-а бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу м-н айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт ж-а схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо м-н реалдуулуктун сынагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">татаалданат </ins>(теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы м-н өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса м-н байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маалыматтардын </ins>«бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкы</ins>, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>кубаты аркылуу ажыратып, бөлүп кароо, түшүнүү. А. таанып билүүнүн, б. а. нерсенин маңызына сүңгүп кирүүнүн негизги формасы, идеялаштыруу жолу. А. «ой», «түшүнөм» терминдеринин синоними. Философияда «абстрактуулук» түшүнүгү «конкреттүүлүккө» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">карамакаршы </del>коюлат. А. реалдуу дүйнөнү эмпирикалык баамдоодон теор. түшүнүүгө өтүүнү ишке ашырууга мүмкүнчүлүк берүүчү рационалдык таанып билүүнүн өбөлгөсү болуп саналат. Абстракциялуу ойлоонун элементтери – бир объектти башка м-н орун алмаштыруунун эң жөнөкөй формасы айбанаттарда бар (шарттуу рефлекстердин келип чыгышы ушуга негизделген). Адамдарда болсо, абстрактуу ойлонуунун калыптанышы сөз сүйлөөсүнүн өнүгүшү м-н байланыштуу. A-да таанып билүү процессинин эки тактикасы ишке ашырылат: бири көңүл каякка алагдыланса, ошол жакка; экинчиси - эмнеден көңүл алагдыланса, ошого багытталышын билдирет. Бул тактикалар кошумча болсо да, А-га <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бая </del>берүүдө, тигинисине же мунусуна басым жасоо, көп убактарда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">карамакаршы </del>маанидеги баалардын берилишине алып келет. А. муну же дүйнө ж-дөгү олуттуу маалыматтардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">булаты </del>катары же <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">булаты </del>бурмалаган, жакырданткан маалыматтар катары карайт. А. ил. таанып билүүнүн универсалдуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ме тоду </del>болуп саналат, абстрактуу объекттер илимдин бүткүл түшүнүк материалын түзөт. А-да тийиштүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маялыматтардын </del>(бул А. үчүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">олут туу </del>эмес деп эсептелген) кээ бир көптүктөр тобунан алагдыланган актылардын ж-а бул маалыматтардан келип чыкпаган жаңы кабардын кошулуусу м-н айкалышынан улам А-нын таянып билүүсүнүн активдүү, жаратмандык мүнөзү көрүнөт. Алагдылантып ажыратуудан жөнөкөйлөшөт ж-а схемаланат. Ал эми кошумчаланып - толуктоо м-н реалдуулуктун сынагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">татаялданат </del>(теориялашып кетет) да, анын курамы көрүнүшү жагынан гана эмес, маңызы б-ча да элестелип чыгат. Мис.: алынган мейкиндиктеги нерселердин түспөлү ж-дөгү алгачкы түшүнүктөр нерселердин формасы м-н өлчөмүнүн башка бардык жекече касиеттеринен алагдыланып - ажыратылып, индуктивдүү түзүлөт. Абстракттуу объекттин калыптандыруу (түзүү) таанып билүүнүн тигил же бул милдеттерин чечүүнү көздөгөн максаттарга байланыштуу. Бир эле материалда өзүнүн ар кыл алагдылануу актысы жасалуусу мүмкүн. Айталык, нерселердин масса м-н байланышпаган, жалаң созулуу өлчөмүн (узуну, туурасы, бийиктиги) изилдөө геометриянын илим катары түзүлүшүнө негиз салды. Ал эми бүтүндү (чөйрөнү) мүнөздөөчүлөрдүн кайсылары абстракттуу объект үчүн бөлөк бо лорун аныктоо А-нын негизги маселелеринин бири. А-нын жүрүшүндө «бөлөк» нерселерден алагдылап ажыратуу таанып билүү милдетин</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жөнөкөйлөштүрөт. Бирок, илимий А. жалаң жөнөкөйлөштүрүү гана эмес, о. эле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маялымат тардын </del>«бөлөктөрүн» бөлүп алып салууда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">баш кы</del>, жалпылоочу элементти көрө (таба) билүү аркылуу гносеологиялык модель түзүүгө болот. Мунун өзү иликке алган процесстерди алдын ала көрүүгө (прогноздоого) мүмкүнчүлүк берүүчү теор. инструмент болуп саналат.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> ''Т. Эсенгелдиев.''</del>&lt;br&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                                                              ''Т. Эсенгелдиев.''&lt;br></ins></div></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59