КОНВЕРГЕНЦИЯ (тил илимине байланышкан термин) барагынын баштапкы кодун көрүү

<b type='title'>КОНВЕРГЕ&#769;НЦИЯ</b> (лат. convergo – жакындашуу, окшошуу) т и л  и л и м и н д е – тилдин тары&shy;хый өнүгүшүндө кээ бир тыбыштардын ж-а ар башка тектеги тилдердин окшошуп калышы. Мисалы, фонетикада конвергенцияга орус тилиндеги «ять» ж-а «е»; кыргыз тилиндеги «к», «кь» ж-а «г»,
«гь» тыбыштарынын окшоштугу. Конвергенциянын эки ас&shy;пектиси бар: 1) глоттогоникалык конвергенция; 2) струк&shy;туралык-диахрониялык конвергенция. Глоттогоникалык конвергенция – бир нече тектеш же тектеш эмес тилдердин мезгилдүү, ургаалдуу байланыштарынын неги&shy;зинде структуралык окшош, жалпы белгилер&shy;дин пайда болушу. Ага бир эле тилдеги бир нече диалектилердин биригиши, жалпы тилди (кой&shy;нэ) түзүшү да кирет. Структуралык-диахрония&shy;лык конвергенция – тилдеги варианттык же инвариант&shy;тык ар түрдүүлүктү, айырманы азайтуучу тары&shy;хый процесс. Мисалы77, индевропа тилдериндеги эки же андан көп <b>а, о, е</b> фонемаларынын инд-иран&shy;дык <b>а</b> формасына окшошуп дал келиши. Струк&shy;туралык-диахрониялык конвергенциянын булагы тилдик бирдиктердин позициялык шарттуу кырдаалы&shy;нын өзгөртүлүп таралышы болуп саналат. Мын&shy;дай аспектидеги конвергенцияны диахрониялык фоноло&shy;гия теориясында Е. Д. Поливанов 1928-жылы иш&shy;теп чыккан. Бул маселе Р. О. Якобсон тарабы&shy;нан да 1930-жылы башкача терминдик аталышта иштелген. Фонологиялык конвергенциянын негизин айрым фо&shy;немалык айырмалардын дефонологизацияла&shy;нышы түзөт, башкача айтканда фонемалык ар түрдүүлүктүн азайышынан пайда болот. Конвергенция грамматикалык систе&shy;мада да байкалат ж-а ошондой эле механизмге ээ. Мисалы, аналогия боюнча вариациялоо,  грамматикалык  фор&shy;малардагы  омонимияны  жоюу ж. б. Мында грамматикалык жактан окшошуу же жакындашуу процесси жүрөт. Конвергенциянын антоними – <i>диверген&shy;ция</i>.
[[Категория:4-том, 353-402 бб]]