АЛ-ОМАРИ барагынын баштапкы кодун көрүү

'''АЛ-ОМАРИ''' [толук аты-жөнү Шихаб ад-Дин Ахмед ибн Йахйа ибн Фадлаллах ал-Омари (ал-Умари) ад-Димашки, 20. 06. 1301, [[Дамаск]] – 28. 02. 1349, ошол эле жер)] – [[араб]] тарыхчысы, географ, энциклопедист. Өзүнүн түпкү тегин [[ислам]] тарыхындагы 2-халиф Омар (Умар) ибн аль-Хаттабтан (585–644) тараткан. Ата-бабалары жүз жылга чукул мамлекеттик катчылыкты башкарып (катиби ас-сирр) келген. Атасы Ахмед дагы мамлюктардын 9-султаны ал-Малик ан-Насирдин (1285–1341) катчысы (катиб) болгондуктан, ал-Омари баштапкы билимин Египеттен алган. Өз заманында [[илим]]ге өтө умтулган адам катары таанымал болгон. Атасы көз жумгандан кийин анын ордуна катчы болуп дайындалган жана кызматтык милдети боюнча мамлекеттик [[архив]]ге кирүүгө мүмкүнчүлүк түзүлгөн. Кийин ага мамлекеттик иш боюнча күнөө тагылып, түрмөгө камалган. Бошонгондон кийин 1340-жылы Дамаск шаарына көчүп келип, 1343-жылдын июнь айына чейин кайрадан катчы болуп иштеген. Изилдөөчүлөр анын 11ге жакын эмгегин көрсөтүшөт. Негизгилерине мамлюк султандарына арналган «ат-Та’риф би-аль-мусталах аш-шариф» (Жакшы ыкма менен  кылдат таанышуу) жана «Масалик ал-абсар фи мамалик ал-амсар» (Мамлекеттердин ири борборлоруна алып баруучу жолдор) деген энциклопедиялык маанидеги эмгектери кирет. «Масалик ал-абсар фи мамалик ал-амсар» аттуу эмгеги айрым учурларда кыскартылган түрүндө «Ахбар ал-мүлк» (Падышалар тууралуу баян) деген башкача аталыш менен да белгилүү. Мазмуну боюнча эки бөлүмгө (кисм) бөлүнүп, биринчи бөлүмүндө аймактар, экинчисинде ал жерлерде жашаган элдер тууралуу баяндалат. Бул эмгектен орто кылымдардагы [[Алтын-Ордо]] мамлекети (1269–1459), ошондой эле [[Орто Азия]]нын тарыхына байланыштуу айрым маселелер, округдар, ири шаарлардын географиялык орду тууралуу баалуу маалыматтарды алууга болот. Мисалы, Орто Азияга байланыштуу [[Фергана]] округундагы [[Анжиян]] (Андекан), [[Ош]] (Уш); Түркстан округуна караштуу делген Женд, Жаркенд, [[Отрар]], Сайрам, Берсакен, Кенжек, [[Тараз]], Алмалык, [[Бешбалык]], Карши, Хотен, [[Кашкар]], [[Баласагын]] (Беласагун) жөнүндө айрым кабарлар кезигет. Бул эмгектин айрым үзүндүлөрү чыгыш таануучу, археолог В. Г. Тизенгаузендин (1825–1902) аракети менен орус тилинде 1884-жылы жарык көргөн. 

Ад.: Сборник материалов, относящихся к истории Золотой орды, т. I, извлечения из сочинений арабских. СПб., 1884.
[[Категория:1-Том]]