АЙ барагынын баштапкы кодун көрүү

'''АЙ''' – Жердин табигый жандоочусу. Анын массасы Жердикине салыштырганда 81,3 эсе кичине, радиусу 1738 ''км,'' Жерге чейин орточо  аралыгы 384400 ''км, перигейде'' 21000 ''кмге'' кыска, ''апоге''й''де'' ошончого узун. Ай бетиндеги эркин түшүү ылдамдануусу Жердикинен 6 эсе аз, g=162 ''см/сек''<sup>2</sup>. Айдын топурагын изилдөө <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> анын жашы
[[File:АЙ41.png | thumb|Аполлон&#8209;11 космос кемесинен тартылган Айдын көрүнүшү.]]
[[Категория:1-Том]]
Жердикиндей эле 4,3 млрд экендиги, жердеги химиялык элементтер бар экендиги далилденген. Ай өзүнөн жарык чыгарбайт, Күндүн жарыгын чагылдырат. Жерди айлануу учурунда чагылган нур ар кандай фазада (к. ''Ай фазалары.)'' болуп турат. Айдын Жерди бир айлануу мезгили (27,32 жер суткасы) өз огунда айлануу мезгилине барабар болгондуктан, Жер шарынан Айдын бир бети гана көрүнүп турат. Ал Айдын көрүнгөн жарым шары деп аталат. Астрономдор Айдын көрүнбөгөн бетинин картасын <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> биринчи Ай глобусун 20‑кылымда түзүшкөн. Анын бетинин температурасы күндүзү өтө жогорулап, экваторунда чак түштө +177°Сге жетет, түнкүсүн өтө суук тартып -153°-173°Сге жетет, орточо температурасы 130°Сге жете ысып, жеңил газ молекулалары  2,4''км/сек'' ылдамдыкка жетет <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> Ай бетиндеги биринчи космостук ылдамдык 1,68 ''км/секга.'' барабар. Айда Жер сыяктуу атмосфера, суу болбогондуктан тиричилик да жок, ошондой  эле шамал да болбойт. Айдын тегиз эмес бетинде метеориттердин <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> жанар тоо издери, кратерлер жакшы сакталып, андагы издер ар кандай өлчөмдө болуп, кээ биринин диаметри 250 ''км''ге жетет. Ошондуктан Айдын бети көп кратерлүү <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> бийик тоолуу рельефтен, чоң таштардан, кум <span cat="ж.кыск" oldv="ж‑а">жана</span> борпоң топурактан турат. Айдагы кратерлердин ирилери жанар тоолордун атылышынан, майдалары метеориттердин түшүшүнөн пайда болгон. 1959‑жылы  советтик  «Луна&#8209;3» автоматтык планета аралык станциясы Айдын көрүнбөгөн бетин сүрөткө тартып келген. Бул космос мейкиндигинен алынган биринчи телесүрөттөр болуп эсептелет. 1969‑жылы АКШ астронавттары ''Н. Армстронг''  м‑н ''Э. Олдрин'' Айга конуп, биринчи кадам жасашкан. Айдын түзүлүшүн, химиялык-минералогиялык курамын ''селенология'' илими изилдейт. ''Ад''.: Луна, под. ред. ''Маркова А. В.,'' М., 1960; ''Мейсон Б., Мелссон У.,'' М. Лунные породы, 1973.