АЛБАНИЯ барагынын баштапкы кодун көрүү

'''АЛБАНИЯ,''' А л б а н  Р е с п у б л и к а с ы  Европанын түштүк-чыгышындагы мамлекет. Балкан жарым аралынын батыш бөлүгүндө Адрия <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Иония деӊиздерин жээктей 340'' км''ге созулуп жатат. Отранто кысыгы аркылуу  
[[File:АЛБАНИЯ32.png | thumb|none]]
Италиядан бөлүнөт. Түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Сербия, Черногория, чыгышынан Македония, түштүк-чыгышынан Грекия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 28,7 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 2,9 млн (2018). Борбору ‒ Тирана шаары. Акча бирдиги ‒ лек. Администрациялык-аймактык жактан 26 ретиге (администрациялык-аймактык бирдикке) бөлүнөт.<br>'''Мамлекеттик түзүлүшү.'''  Албания ‒ унитардык мамлекет. Албаниянын Конституциясы 21.10.1998-ж. кабыл алынган. Башкаруунун формасы ‒ парламенттик республика. Мамлекеттик башчысы ‒ президент, (жашы кырктан жогору, Албанияда төрөлгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> акыркы 10 жылда 6 жылдан кем эмес туруктуу жашаган жарандар шайланат). Президент кеминде 20 депутаттын сунушу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> парламент тарабынан 5 жылдык мөөнөткө (дагы бир мөөнөткө кайра шайлануу укугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>) шайланат. Президент Куралдуу күчтөрдүн Башкы командачысы болуп эсептелет, өкмөт мүчөлөрүн дайындайт. Мыйзам чыгаруучу бийликтин жогорку органы ‒ Чогулуш (Кувенд, бир палаталуу парламент). Ал 4 жылга шайланган 140 депутаттан турат (100ү бир мандаттуу округдардан, 40 мүчөсү партиялык тизме боюнча шайланат). Аткаруу бийлигинин жогорку органы ‒ премьер-министр жетектеген министрлер Совети. Албанияда көп партиялуу система орун алган. Негизги саясий партиялары: Албания Социалисттик партиясы, Албания Демократиялык партиясы, Албания Республикалык партиясы, Албания Социал-Демократиялык партиясы.<br>'''Табияты.''' Адрия деӊизинин жээктери түзөӊ келип, булуӊдары кургактыкка анчалык тереӊ кирген эмес. Деӊиз жээктей жазылыгы 15‒40'' км'' келген дөбөлүү ойдуӊ созулуп жатат. Калган бөлүгүн альп бүктөлүүсүнө кирген Түндүк Албан альп тоолору, Томори, Кораби тоо массивдери ээлейт. Түндүк четиндеги Түндүк Албан альп тоолору каньон сымал тереӊ өрөөндөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тилмеленген. Климаты субтропиктик жер ортолук деӊиздик. Түздүктөрдө жайкысын ысык, кургакчыл; кышкысын жумшак, нымдуу. Январдын орточо температурасы 4‒7°С, июлдуку 25‒28°С. Жылдык жаан-чачыны 1000‒1800'' мм''. Негизинен күзүндө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кышында жаайт. Тоолору кыйла салкын, кышында абанын температурасы ‒20°Сге чейин төмөндөйт; жылдык жаан-чачыны 2500 ''мм''. Дарыялары тоолордон кууш тереӊ 
[[File:АЛБАНИЯ33.png | thumb|Тирана ш-нын жалпы көрүнүшү.]]
[[File:АЛБАНИЯ34.png | thumb|none]]
капчыгайлар аркылуу агып түшөт; ирилери: Дрин, Мати, Эрзени, Шкумбини, Семани. Шкодер, Охрид <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Преспа ж.б. көлдөрү бар. Жээк ойдуӊдарын маквис, шибляк тибиндеги дайыма жашыл бадалдар, тоо этектерин <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> капталдарын жазы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ийне жалбырактуу токойлор (өлкөнүн аймагынын <sup>1</sup>/<sub>2</sub> бөлүгү токой), 2000 ''м ''бийиктиктен жогору альп шалбаасы ээлейт.<br>'''Калкы.''' Калкынын 92%тен ашыгы албандар (түндүгүндө гегдер, түштүгүндө тосктор), ошондой эле грек, серб, болгар, цыган ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Мамлекеттик тили ‒ албан тили (грек тилинде да сүйлөшөт). Калкынын 99%ке жакыны ислам динин (мусулман сүннөттөр), калгандары христиан динин тутат. Калкынын жашынын орточо узактыгы эркектериники ‒ 72, аялдарыныкы ‒ 76 жаш. Орточо жыштыгы: 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 98,4 киши (2011). Шаар калкы 53,7% (2011). Ири шаарлары: Тирана, Дуррес, Шкодер, Влера, Корча, Фиери ж. б.<br>'''Тарыхы.''' Албаниянын аймагында адам ортонку палеолитте эле жашай баштаганы белгилүү. Биздин заманга чейин 7‒3-кылымдарда гректер Албанияда бир катар колонияларды негиздеген. Биздин заманга чейин 4-кылымда иллириялык уруулардын адепки мамлекеттик бирикмелери түзүлө баштаган. Биздин заманга чейин 2-кылымда азыркы Албаниянын аймагын (Далмация провинциясы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Македония) Рим каратып алган. Рим империясы кыйраган кезде (5-кылым) Албания Византия империясына караган. 14-кылымда бүткүл Албанияны Серб королу Стефан Душан басып алган. 15-кылымдын башында Албанияга түрктөр басып кирет. 1443‒68-ж. Скандербегдин кол башчылыгы астында албандыктар түрктөргө каршы күрөшкөн. 1479-ж. түрктөр Албаниянын бүткүл аймагын ээлеп, Албания Осмон империясынын курамына кирет. Түрктөрдүн таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ислам дини тарай баштаган. Жергиликтүү элдин түрктөрдүн үстөмдүгүнө каршы нааразылык көрсөтүү кыймылы куралдуу көтөрүлүшкө айланып, Түркия 1-Балкан согушунда жеӊилгенден кийин 1912-ж. 28-ноябрда Албания көз каранды эмес мамлекет деп жарыяланат, бирок улуу мамлекеттердин көзөмөлүнө өтөт. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда (1914‒18) Албания согуш аракеттеринин майданына айланат, согуштун аягында аны италиялык, сербиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грекиялык аскерлер басып алат. Албандыктар көз каранды эместик үчүн тынымсыз күрөш жүргүзүшүп, баскынчыларды кууп чыгышат. 1920-ж. январда албандыктардын улуттук конгресси Албаниянын көз каранды эместигин жарыялап, Тирана шаары өлкөнүн борбору болот. Албаниянын бат-бат алмашылып турган өкмөтү маанилүү саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> экономикалык реформаларды жүргүзгөн эмес. Буга нааразы болгон албандыктар көтөрүлүшүп, натыйжада 1924-ж. июнь айында буржуазиялык-демократиялык революциясы ишке ашкан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ф. Ноли башында турган демократиялык өкмөт бийликке келген. Ошол эле жылы Англия, Франция, Югославия, Италияга таянган А. Зогунун жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> контрреволюциячыл күчтөр демократиялык өкмөттүн бийлигин кулатып, Албанияда аскердик диктатура режимин орнотот. А. Зогу 1925-ж. Албания республика болуп жарыяланган соӊ (21-январь, 1925) президент, кийин 1928-жылдан өлкөнүн королу болуп калат. 1939-ж. Италия, 1943-ж. Германиянын аскерлери Албания аймагын басып алат. 1943-жылдан Албаниянын Улуттук-боштондук армиясы түзүлүп, 1944-ж. өлкөнүн аймагы толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бошотулат. 1946-ж. Албания Элдик Республика деп жарыяланып, Албан эмгек партиясынын режими 45 жыл (1991-ж. чейин) өкүм сүргөн. 1989-ж. өлкөдө демократиялык кайра куруулар жүргүзүлгөн. 1991-ж. апрелде Албан Республикасы болуп кайра түзүлгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын алгачкы президенти Р. Алия шайланган. 1990–92-ж. Албанияда коммунисттик режим кулаган. Өлкө көп партиялуу системага <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> базар экономикасына өткөн. Албаниядагы бийлик кезектешип Албания социалисттик партиясы (негизинен өнөр жайы өнүккөн түштүк региондор, лидери Эди Рама) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Албания демократиялык партиясы (негизинен өлкөнүн түндүгү, лидери Сали Бериша) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алмаштырылган. Өлкөдө мурунку лидер Рамиз Алияны айыптоого аракет жасалып, бирок көчөдөгү башаламандыктын натыйжасында ал түрмөдөн бошотулган. 1992-ж. өткөн шайлоодо Албаниянын демократиялык партиясы жеӊишке жетишип, С. Бериша өлкөнүн президенти болуп калган. 1997-ж. өкмөткө каршы нааразылык көрсөтүүлөр элдик көтөрүшкө айланып, куралдуу отряддарга таянган комитеттер уюшулган. 1997-ж. Албания социалисттик партиясы жеӊишке жетишип, президенттикке Р. Мейдани шайланат. 1998-ж. жаӊы конституция кабыл алынган. 1999-ж. Албаниянын НАТОнун Косоводогу аракеттерин колдоосу Албания <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Югославиянын ортосундагы мамилелердин солгундашына алып келген. Косоводо согуштук аракеттердин жүрүшүнө байланыштуу жарым миллионго жакын ''качкындар'' Албанияга убактылуу баш калкалашкан. 2001-ж. июлдагы президенттик шайлоодо «Мамлекет үчүн союз» солчул партиясынын блогунун өкүлү А. Моисиу жеӊишке жетишкен. 2002-жылдын июль айында Албаниянын президенти болуп А. Моисиу шайланып, Майконун кабинетин таркаткан. Жаңы өкмөттү Албан социалисттик партиясынын (АСП) лидери Фатос Нано жетектеген. 2003-ж. октябрда өткөн жергиликтүү шайлоодо социалисттердин жеңишине карабастан, 2004-жылдын февраль айында Албанияда коррупцияга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> өлкөнүн экономикасынын төмөндөшү үчүн айыпталган AСП бийлигине каршы массалык демонстрациялар болгон. 2005-ж. Албания демократиялык партиясынын өкүлү С. Бериша (1992–97-ж. Албаниянын президенти) өкмөттү жетектеген. 2011-ж. өлкөдөгү саясий кризис адам курмандыктары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> массалык баш аламандыкка алып келип, кайрадан бийлик алмашкан. 2012-ж. президенттик шайлоодо  демократиялык талапкер Буяр Нишани президент болуп шайланган. 2013-жылдан АСПнын өкүлү Эди Рама өкмөттү жетектейт. 2014-жылдын июнунда Евро союзга мүчөлүккө талапкердин расмий статусун алган. 2009-жылдын 1-апрелинен А. НАТОнун мүчөсү. А. 2009-ж. 29-апрелде Европа союзуна мүчө болуу өтүнүчү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> расмий кайрылган. 2010-жылдын 15-декабрында ЕС Албаниянын жарандары үчүн визаларын жокко чыгарган.<br>'''Экономикасы'''. Албания ‒ агрардык-индустриялык өлкө. Экономикасынын башкы тармагы ‒ айыл чарбасынын ички дүӊ продукциядагы (ИДП) үлүшү 47,6% (2003); өнөр жайынын ИДПдеги үлүшү 24,6%, туризм тейлөө чөйрөсү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо 27,8%ти түзөт. ИДПнин көлөмү 31 млрд долларды түзөт, аны киши башына бөлүштүргөндө 11,4 миӊ доллардан (АКШ; 2014) туура келет. Өнөр жай өндүрүшүндө башкы орунду тоо кен казып алуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сырьёну кайра иштеп чыгаруу тармактары ээлейт. 2001-ж. 30 млн ''м''<sup>3</sup> газ, 0,5 млн ''т'' нефть (өлкөнүн түндүк-батышынан, Семани дарыясынын алабынан казылып алынат), 250 миӊ'' т'' хром (Булькиза), ошондой эле жез (Рубику, Курбенши), никель (Поградец), темир (Охрид көлүнүн аймагы), лигнит, табигый битуму, минералдык сырьёлор казылып алынат. Жыгач жергиликтүү керектөөлөр үчүн гана даярдалат. 2007-ж. 2,9 млрд ''кВт.с'' электр энергиясы өндүрүлгөн. Нефть ажыратуу (Фиери, Балши, Кучова, Церрик), нефть-химия <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> химия (Влера, Фиери, Лячи), түстүү (Рубики) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кара металлургия (Эльбасан), металл иштетүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> машина куруу (Тирана, Дуррес, Шкодер, Влера), цемент, жыгаччылык, текстиль, тамеки (Шкодер), тамак-аш (зайтун майы, кант, балык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жемиш консервалары) өнөр жайлары бар. Айыл чарбасы ички керектөөнү канааттандырбайт; буудай, азык-түлүктү сырттан алат. Дыйканчылык кургакчылыктан жабыр тартат; айдоо аянтынын <sup>1</sup>/<sub>3</sub> бөлүгү сугарылат. Аймагынын 21%и иштетилет, анын <sup>1</sup>/<sub>2</sub>ин дан эгиндери ээлейт; жайыт 15%. Негизги айыл чарба өсүмдүктөрү: буудай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 
[[File:АЛБАНИЯ36.png | thumb|Албан дыйкандары мал базарда.]]
жүгөрү, ошондой эле арпа, кант кызылча, күн карама, картөшкө, бакча өсүмдүктөрү, жашылча (буурчак, пияз, помидор, капуста, баклажан), тамеки, мөмө-жемиш (<span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> цитрус өсүмдүктөрү, шабдаалы), май алынчу өсүмдүктөр өстүрүлөт; жүзүмчүлүк өнүккөн. Мал чарбасынын негизги тармагы кой чарбасы, ал жайытта багылат. Кой, эчки, бодо мал, жылкы жана эшек асыралат. Үй кушу багылат. Кустардык өндүрүшү (албан ак сыры) өнүккөн. Адрия деӊизинде балык кармалат. Негизинен автомобиль транспорту өнүккөн; автомобиль жолунун узундугу 18 миӊ ''км'' (анын 30%и асфальтталган). Буна дарыясында, Шкодер, Преспа, Охрид көлдөрүндө кеме жүрөт. Газ куурунун узундугу 339 ''км'', нефтиники 207 ''км'' (2004). Эл аралык аэропорту (Тирана шаарынан 25 ''км'') бар. Влерада эл аралык аэропорт курулууда. Сырттан азык-түлүк, тиричиликте пайдаланылуучу товарларды, машина <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> станокторду, жер семирткич ж.б. алат. Сыртка хром, жез, никель, битум, тамеки, шарап чыгарат. Негизги сырткы соода шериктери: Италия, Грекия, Түркия, Германия.<br>'''Маданияты'''. Албаниянын билим берүүсүнө илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> билим берүү министрлиги жетекчилик кылат. Билим берүүнүн негизги регламенттик документи болуп, ЖОЖдогу билим берүү (1999), билим берүү системасы (1995), жеке менчик окуу жайлардагы билим берүү (1995) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жалпы билим берүүчү мектептердин нормативдик документтери (1995) тууралуу мыйзам эсептелет. Албаниянын билим берүү системасы мектепке чейинки мекемелерди (2002; 3400), жалпы билим берүүчү мектептерди (1500 башталгыч, 1700 орто <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 500дөй толук орто), кесиптик <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ЖОЖ камтыйт. Эмгек министрлигинин астында 9 кесиптик <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жеке менчик кесиптик орто окуу жайлары, ошондой эле 8 университет (2004) бар. Ирилери: Тирана университети (1957-ж. негизделген), айыл чарба (1971), политехникалык (1991); Шкодер (1957), Корча (1971), Гирокастра (1971), Эльбасан (1991), Влёра (1994). Албаниянын башкы илимий борбору ‒ Илимдер Аакадемиясы 1957-ж. негизделген. Ири китепканалары: Улуттук (1922-ж. негизделген) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тирана университетинин китепканасы. Негизги музейлери Тиранада (археология, 1948; улуттук маданият, 1979; улуттун тарыхы, 1981; тарыхый ж. б.), Гирокастрада (этнографиялык, курал-жарак ж. б.), Бератта [Онуфрия музейи (иконанын сүрөтүн жаратуучунун урматынан аталган), 16-кылым, улуттук искусство, 1827; этнографиялык, тарыхый, археологиялык, 1988, ж. б.)], Корчада (Албаниянын орто кылымдагы искусствосу, тарыхый, улуттук билими) жайгашкан. Ошондой эле Влёрада эгемендүүлүк музейи, Дурресте тарых музейи, Бутринттеги (1950), Дурресте <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аполонияда (1958) археологиялык музейлери бар.<br>Өлкөдө 92 гезит, 71 журнал (2004) басылып чыгат. 35 радио, 55 телевизиондук станция, 4 кабелдик канал иштейт. Күнүнө «Зери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Популит», «Газета Шкиптарде», «Коха йоне», «Рилиндья демократике», «Спорти Шкиптар» гезиттери чыгат. Жалпы улуттук радиостанция ‒ «Тирана радиосу», «Топ Албания радиосу», телестанция ‒ «Ти-ви-эс-эйч» (ЕVSH), «Ти-ви-клан» (ЕV klan), «Ти-ви-Арбериа» (ЕVArberia) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Албания телеграф агенттиги (АТА) бар.<br>А-лбаниянын элдик оозеки чыгармасы ‒ баатырлар тууралуу эпикалык дастандарга, каада-салт, лирикалык ырларга, макал-лакапка, тарыхка бай фольклор. Бүгүнкү күнгө чейин жеткен албан тилиндеги жазма эстелик ‒ «Чокундуруунун формуласы» (1462), албан тилиндеги алгачкы китеп («Мешари» диний мазмундагы котормо; Г. Бузуку) 1555-ж. чыккан. Албан адабияты 18-кылымда жакынкы чыгыштын маданиятынан (бейтеджи ‒ 4 сап сатиралык, моралдык ж. б. маанидеги ырлар) таасирленишип, араб жазмасын пайдаланышып, өнүккөн. 19-кылымдын 2-жарымы 20-кылымдын башында Түштүк Италияда жашаган (16-кылым) арберештердин адабияты маанилүү орунду ээлеген. 15‒16-кылымдын гуманисттери: П. Буди, Ф. Барде, П. Богдани, М. Барлетенин чыгармалары жарык көргөн. 19-кылымдагы жазуучулардан: И. Рада, Г. Дара, З. Серембе, А. Сантори; фольклорчулар Т. Митко <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> С. Дине; публицист С. Фрашери; акын В. Шкордани (П. Васа) ж. б. белгилүү. Жаӊы адабиятына негиз салуучулардын бири Н. Фрашери болгон. 20-кылымдын көрүнүктүү реалист акындары: А. Чаюпи, Асдрени (А. С. Дренова), Ф. Широка, Л. Гуракучи, Р. Силичи; прозаиктери: М. Грамено, Ф. Постели, Х. Стермили ж. б. 2-дүйнөлүк согуш мезгилинде боштондукка чыгуу идеясын чагылдырган партизан поэзиясы күчөгөн. Алардын ичинен Ш. Мусаринин «Балы, Комбетар эпопеясы» (1944) көрүнүктүү орунду ээлейт. Фашисттик оккупациядан кийин (1939‒44-ж.), тоталитардык режим мезгилинде орус <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> советтик адабияттын (көптөгөн чыгармалар албан тилине которулган) таасири күчтүү болуп, Албаниянын адабиятында фашизмге каршы элдик күрөш тууралуу чыгармалар (Ф. Гьятынын «Партизан Бенко жөнүндө ыр» поэмасы, 1950; Д. Шутеричинин «Боштондукка чыгаруучу» романы, 1952‒55) жарык көрөт. Ошол эле мезгилде социалдык багыттагы чыгармалар пайда болуп, 1960-жылдын аягында мемуар, повесть, романдар жазылган .<br>          Албаниянын аймагында байыркы архитектуралык курулмалар биздин заманга чейин 7-кылымдагы иллириялыктардын ташчептеринин калдыктары, ошондой эле колодон жасалган кооз буюмдары, байыркы гректердин (Аполлония, Бутринг) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> римдиктердин (Эльбасан) коргондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тосулган турак үйлөр, мозаика түшүрүлгөн имараттары ж. б-дын калдыктары да сакталган. 13‒14-кылымдарда Византиялык типтеги чиркөө искусствосу (Ыйык Николай, Месопота мияда; Ыйык Проща, Лавдарда ж. б. соборлор) өнүккөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> роман стилиндеги чиркөөлөр курулган; византиялык типтеги фрескалар 16-кылымдан италиялык ''Кайра жаралуу ''доорунун таасиринен өнүгөт. 17-кылымдан шаарларда хансарай, мечит, үстү жабык базарлар салына баштайт. 19-кылымдын 3-жарымында аристократтык мүнөздөгү портрет <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пейзаж живописи пайда болсо, 20-кылымдын 1-жарымында импрессионизм <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> модерн элементтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> улуттук романтика тенденциясы
[[File:АЛБАНИЯ37.png | thumb|Албаниянын кээ бир аймактарында сууну чоподон жасалган кумгандарга сакташат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ташышат.]]
басымдуулук кылган. Живопись <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> графиканы С. Дзега, С. Рота, бир тууган эже-сиӊдилер С. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> А. Зенго, К. Илромени, С. О. Кацели, Н. Мартини, В. Т. Мио ж. б., скульптураны
[[File:АЛБАНИЯ38.png | thumb|19‒20-к-дын башталышы, шаардык үй.]]
Л. А. Ниццолы, Я. Пачо, О. П. Паскали, М. Топтании ж. б. өнүктүрүшкөн. 20-кылымда шаарлар <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шаарчалар курулуп, живопись, скульптура жана графика жанрлары өнүгө
[[File:АЛБАНИЯ39.png | thumb|Бутринттеги театр, б. з. ч. 3-к.]]
баштап, алгачкы улуттук театрлардын курулушу драматургиянын өнүгүшүнө шарт түзгөн.<br>Профессионалдык музыкалык маданияты 2-дүйнөлүк согуштан кийин өнүгө баштаган. Музыкалык мектептер (1947-ж. Тиранада), Й. Мисья атындагы көркөм лицей, мамлекеттик филармония (1950), мамлекеттик опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> балет театры (1956), мамлекеттик элдик ыр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бий ансамбли (1957) уюшулуп, 1962-жылдан мамлекеттик консерватория иштей баштаган. К. Кононун «Таӊ» опереттасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «Борова баатыры» деген вокалдык-симфониялык поэмасы, Д. Лекинин элдик темада жазган увертюрасы, К. Траконун ораториясы, Ч. Задеянын 1-симфониясы Албаниянын профессионалдык музыкасынын туӊгуч чыгармаларынан. Г. В. Перкуни классикалык балетти алгачкылардан болуп койгон. 1951-ж. Б. В. Асафьевдин «Бахчисарай фонтаны», 1953-ж. Ч. Пуньинин «Эсмеральда» классикалык балети, 1968-ж. Тиранада П. Якованын «Скандерберг» операсы коюлган. Албанияда 1-театр оюндарын Тесторат
[[File:АЛБАНИЯ40.png | thumb|О. Паскали. «Скандербег».]]
кыштагындагы театр ийрими койгон (1874). Албаниянын элдик музыкасы айрым аймактарына мүнөздүү болгон стилдин ар түрдүүлүгү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айырмаланат. Ыр-күүлөрү кылдуу, үйлөмө аспаптардын, скрипка, кларнет <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоордун коштоосу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> үч обонго салынып аткарылат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чифтели, ляхута, гайда, зумара, фюэли, даулэ урма аспабы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> коштолот. Биринчи кинофильми 1912-ж. Шкодерде, хроникалык тасма 1920-ж. Влёрада коюлуп, биринчи кинозал Тиранада 1926-ж. ачылган. Мурунку СССРдин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 1952-ж. «Жаӊы Албания» киностудиясы ачылып, биргелешип «Албаниянын улуу жоокери Скандербег» фильми (1954, сценарийи М. Г. Паповдордуку, режиссёру С. И. Юткевич, оператор Е. Н. Андриканис), өз алдынча «Тана» кинофильми 1958-ж. режиссёр К. Дамо тарабынан, 90-жылдары баатырдык, атуулдук <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аскерий мазмундагы кинофильмдер тартылган. 1976-жылдан Тиранада Албания киносунун улуттук фестивалы (2-жылда 1 жолу), 1968-жылдан улуттук фольклор фестивалы (Гирокастрада, жыл сайын), 1998-жылдан И. Крои атындагы
[[File:АЛБАНИЯ41.png | thumb|Улуттук бий (Албаниянын түштүк бөлүгү).]]
вокалисттердин (Тиранада), 2000-жылдан музыкант аткаруучулардын эл аралык конкурстары өткөрүлүп турат. Салт болуп калган кол өнөрчүлүгү ‒ күмүш зергерчилиги, жыгачка оймо түшүрүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүндөн килем токуу, сайма саюу, карапа жасоо алигүнчө сакталып келүүдө.<br>Ад.: ''Лук Г.'' Албания (Физико-географический обзор). М., 1948; ''Валев Э. Б.'' Албания. М., 1972; Краткая история Албании; С древних времён до наших дней. М., 1992; ''Юткевич С. И.'' Искусство народной Албании. М., 1958; Народное искусство в Албании, Тирана, 1959. 

''Р. Карачалова, А. Орозов, Ш. Керимова, Ж. Абдилова.''<br>