АККАД барагынын баштапкы кодун көрүү

 (Аккаде, Агаде) – ''Месопотамиянын'' түн. бөлүгүндө, Багдаддын түн.-батышында жайгаш&#0173;кан байыркы мезгилдеги шаар (Ирактагы азыр&#0173;кы Аббу&#8209;Хабба ш&#8209;на жакын). Анын так орун алган жери белгисиз. Б. з. ч. 24–22&#8209;к&#8209;да А. шаа&#0173;ры Аккад мамлекетинин борборуна айланып, анын курамына бүткүл Төмөнкү Месопотамия ж&#8209;а ''Элам'' кирген. А. шаарын жогорулаткан ж&#8209;а Аккад мамлекетин негиздеген падыша Саргон Байыркы (Аккаддык, б. з. ч. 2316–2261&#8209;ж. баш&#0173;карган) Саргониддер династиясына негиз сал&#0173;ган. Саргониддер активдүү тышкы саясат жүргүзүшүп, Месопотамия (Кош-Өзөн) аралыгы&#0173;нын түн. бөлүгүнө, ''Кичи Азияга,'' Эламга жор&#0173;туулдарды уюштуруп турушкан. Саргондун бий&#0173;лик жүргүзгөн мезгилинде А. мамлекетине ''Шу&#0173;мер'' каратылган. Кийинчерээк Түш. Месопата&#0173;миянын түн. бөлүгү А. деп атала баштаган. А. Эки суу аралыгынын эң кууш жеринде жайга&#0173;шып, түндүктөн түштүккө (Армениядан Перси булуңуна) ж&#8209;а чыгыштан батышка (Ирандан Жер Ортолук деңизине, андан Кичи Азияга) карай кеткен дарыя ж&#8209;а кербен соода жолдору&#0173;нун түйүнү болгон. A&#8209;да ирригациялык система мыкты өнүккөн. Саргондун тушунда эле армия&#0173;нын саны 5400гө жеткен. Алар падышалык казынанын эсебинен кармалган. А&#8209;дын пады&#0173;шалары өзүлөрүн «төгөрөктүн төрт тарабынын», атүгүл «ааламдын» падышалары деп аташкан. Бирок өлкөдөгү ич ара чатактар А&#8209;ды алсыра&#0173;тып, б. з. ч. 2200&#8209;ж. ченде басып кирген тоо&#0173;лук&#8209;кутийлер тарабынан каратылган. Андан соң А. Ур падышалыгынын курамына кирген. Б. з. ч. 3&#8209;2&#8209;миң жылдыктардын чегинде бүткүл Кош&#8209;Өзөн аралыгы сыяктуу эле А. да ''аморе''й&#0173;''лердин'' соккусуна дуушарланган. Кийин ал өз ал&#0173;дынча мамлекет катары жоюлуп, тарыхый ай&#0173;мак катары Вавилон ж&#8209;а Ассирия падышалык&#0173;тарынын курамына кирген. А. шаарынын та&#0173;рыхый аренадан кайсы мезгилде жок болуп кет&#0173;кендиги тууралуу маалыматтар жок ж&#8209;а архео&#0173;логдор тарабынан анын калдыктары табылган эмес. А. шаары тууралуу ''Хаммураппинин'' мый&#0173;замдарында (б. з. ч. 18&#8209;к.), легендаларда, поэ&#0173;маларда, диний гимндерде гана айрым маалы&#0173;маттар сакталган.<br>