АЙЫП (адат укугу) барагынын баштапкы кодун көрүү

'''АЙЫП''' – ''адат укугу'' б&#8209;ча кылмыш жасаган&#0173;дарга ''бийлер'' тарабынан чегерилген жазалардын бири. А. негизинен ар кыл кылмыштарда ар кандай өлчөмдө белгиленген. Адат укугу А&#8209;ты жөнөкөй А. ж&#8209;а тогуз А. деп бөлгөн. Жөнөкөй А. бир кара (жылкы же уй), тон (тон, ичик, чепкен, чапан), жандык (кой&#8209;эчки) м&#8209;н төлөн&#0173;гөн. Айыпкердин малы болбосо, А&#8209;тан каракүчү м&#8209;н иштеп берип кутулган. Тогуз А. төө башта&#0173;ган тогуз, жылкы баштаган тогуз, уй баштаган тогуз деп белгиленген. Айрым учурларда айып&#0173;керге үч тогуз же андан да көп А. салынган. Мис., сарыбагыш уруусунун манабы Ниязбек уулу ''Ормон'' хандын «Ормон окуу» деген мыйза&#0173;мында бирөөнү өлтүрсө «куну» – 300 жылкы, бөлөк бирөөнүн аялын ала качып кетсе - 40 жылкы ж&#8209;а уурулугу үчүн - 9 жылкы өлчөмүндө А.	салына тургандыгы көрсөтүлгөн. А. үч та&#0173;раптын: жабыр тарткандын, манаптын (айрым учурда алар бийлер м&#8209;н катар соттук милдет&#0173;терди аткарып, «бийлик» деп аталган салыкты төлөтүп алышкан) ж&#8209;а ишти караган бийдин пайдасына өндүрүлгөн. <br>
А. ''Кубатова.''<br>