КИЛЕМ барагынын баштапкы кодун көрүү

<b type='title'>КИЛЕМ – </b>түр салып кооздоп токулган, бир жак
бети түктүү, үйдүн тушуна тартуу, полго төшөө же бир нерсенин үстүнө жабуу үчүн колдонулуу&shy;чу буюм. Имараттын ичин жасалгалоо, жылуу&shy;лоо ж-а үн өткөрбөө үчүн колдонулат. К-дин кооздугу токулуу өзгөчөлүгүнө (түктүү же түксүз), материалдын түрүнө (жүн, жибек, кендир, ке&shy;без ж. б.), боёгуна, өлчөмүнө ж-а түс айкалы&shy;шына жараша аныкталат. К. түктүү ж-а түксүз

[[File:КИЛЕМ39.png | thumb | 5-Пазырык көрүс&shy;төнүнөн табылган т үкт үү килем. Б. з. ч. 4-к-дын ор&shy;тосу. Ахеме нид&shy;дин Иран. Эрми&shy;таж. Санкт-Петер&shy;бург.]]
болуп, вертикаль ж-а горизонталь станоктордо колго согулат (2 <i>м</i><sup>2</sup>инин массасы 2,5; 3,2 <i>кг</i> же андан ашык) ж-а машина м-н (1 <i>м</i><sup>2</sup>инин масса&shy;сы 1,8–2,2; 2,5 <i>кг</i>) даярдалат (к. <i>Килем токуу</i>).
Жаккар машинасы м-н жабдылган көп чөл&shy;мөктүү станоктор түксүз К. токууда пайдаланы&shy;лат. Жаккар машиналуу токуучу станоктордо бир эле маалда беш-алты түстүү К-дин өңү ж-а ичи даярдалып, анын өң ж-а ичинен эриш жип&shy;тери аркак жиптерине илинип бекитилип, учу бычак м-н кесилет. К. токуу байыртадан (мын-



дан 10–12 миң жыл мурда К-дин бойро түрү ке&shy;ңири тараган) эле белгилүү. Евразия көчмөндөрү б. з. ч. 3–2-миң жылдыкта кийиз К-ди жасап
чыгарышкан. Кой чарбасы өнүккөн аймактар&shy;да (Түн. Месопотамия ж. б.) түктүү К. жасоо ойлоп табылган. Б. з. ч. 4-к-дын ортосуна таан&shy;дык жогорку үлгүдөгү байыркы түктүү К. (ахе&shy;мениддик Ирандын 5-Пазырык көрүстөнүнөн та&shy;былган) дүйнөлүк музейде (Эрмитажда) сакта&shy;лып турат. К. Чыгышта (б. з. ч. 1-миң жылдык&shy;тын аягында Борб. Азияда) кеңири таралып, К. токуу иштери Түш. (Индия, Пакистан ж. б.), Түш.-Батыш (Түркия, Иран ж. б.) ж-а Борб. Азия (Кытай, Моңголия, Кырг-н, Өзбекстан, Та&shy;жикстан, Түркмөнстан ж. б.), Кавказ (Азербай&shy;жан ж. б.), Түн. Африка (Египет ж. б.), Чыгыш Европа (Россия, Украина, Молдавия, Беларус&shy;сия, Болгария, Румыния ж. б.) ж-а Түн. Евро&shy;па (Финляндия, Швеция), Америка (инктер, на&shy;вахолор) өлкөлөрүндө жакшы өздөштүрүлгөн. Азыркы учурда К. токуучу машиналардын
өндүрүмдүүлүгү жогорулап, К-дин структура&shy;сы жакшырып, аны бышык, түстүү ж-а бекем кылып жасап чыгаруу өркүндөтүлүүдө. Кыргыз&shy;дар илгертен эле К. токуу м-н алектенишкен. Кырг-ндын Лейлек, Баткен, Ноокат аймак&shy;тарында К. токуу кеңири жайылган. О. эле Кара- Балтада ө. ж-лык деңгээлде килем чыгаруучу ишкана иштейт. К-дин көлөмү (ордо К., калы К., төр К., төө К., жайлоо К. ж. б.), токулушу ж-а түр салынышы б-ча (жүл К., арабы К., ба&shy;рак К., куйма К. ж. б.) бири биринен айырма&shy;ланган түрлөрү бар, к. <i>Килемчилик</i>.
Ад.<i>: Ленин Л. М., Свердлин В. И.</i> Ковры и ковровые
изделия. М., 1960; <i>Уметалиева Ж. Т.</i> Киргизский ворсовый ковёр. Ф., 1966; <i>Руденко С. И.</i> Древнейшие в мире художественные ковры и ткани. М., 1968; <i>Зариф М.</i> Ковры. М., 2006.
[[Категория:4-том, 257-306 бб]]