ДЕӉИЗ АГЫМДАРЫ

ДЕӉИЗ АГЫМДАРЫ , о к е а н а г ы м д а р ы – океан менен деӊиздерде суунун түрдүү күчтөрдүн (гравитациялык, сүрүлүү, ташкын пайда кылуучу) таасири астында бир тарапты багыттап жылышы. Алар Дүйнөлүк океандын суу режиминде жана деӊизде сүзүүдө мааниси зор: суу алмашып аралашууга, жылуулуктун тара­лышына, материк жээктеринин калыптанышы­на, порттордун акваториясынын тайызданышы­на, калкыма муздардын таралышына, ошондой эле Жер шарынын айрым бөлүктөрүнүн климаты­на тийгизген таасири зор. Деңиз агымдары шамалдын таа­сиринен, суунун тыгыздыгы менен деӊгээлинин айырмачылыгынан пайда болгон, байкалган мөөнөтү боюнча – туруктуу, убактылуу, мезгил-мез­гили менен байкалуучу, жылына багытын эки жолу өзгөртүүчү (муссон шамалдарына байла­ныштуу); байкалган орду боюнча – үстүнкү, астын­кы, тереӊдиктеги жана түпкү агым; физика-химиялык касиеттери боюнча – жылуу (Гольфстрим, Куросио ж. б.), муздак (Бенгал, Канар ж. б.), бейтарап, туздуу жана мала туздуу; кыймылга келүү мүнөзү боюнча – түз сызыктуу, циклондук жана антицик­лондук ж. б. агымдарга бөлүнөт. Деңиз агымдарынын ба­гытына Жердин өз огунда айлануу күчү (Карио­лис күчү) да таасирин тийгизет; түндүк жарым шарда оӊ тарапка, түштүктө сол тарапка ооп агат. Ошондой эле деңиз агымдарына жээк тилкесинин орун алы­шы жана суу түбүндөгү рельефтин түзүлүшү да таа­сир этет. Көп учурда деңиз агымдары океандарда жогоруда аталган факторлордун биринен гана эмес, көп­чүлүгүнүн айкалышынан пайда болот.