КАРЫН (тамак сиңирүүчү орган)

КАРЫН – тамак сиңирүү органдарынын азык­ты химиялык ж-а механикалык жактан иштетүүчү кеңейген жери. Карын бардык омурткалууларда ж-а көпчүлүк омурткасыздарда болот. Ал бездүү (тамак си­ңирүүчү) ж-а булчуңдуу (майдалоочу) болуп бөлүнөт. Курт-кумурскаларда майдалоочу карын жакшы өөрчүгөн, ал эми бездүү карын айрымдарын­да гана болот. Ийне терилүүлөрдөн деңиз лилия-

Карын: 1 – кызыл өңгөч; 2 – жалтырак кабык; 3 – булчуңдуу катмар; 4 – былжыр чел; 5 – карынд ын учу; 6 – он эки эли ичеги.

сында, деңиз жылдызында өөрчүгөн. Оймок ооз­дуулар м-н кээ бир балыктарда өзүнчө мүчө бо­луп бөлүнгөн эмес. Жерде-сууда жашоочулар м-н сойлоочуларда даана бөлүнгөн. Куштардын карыны бездүү ж-а булчуңдуу бөлүктөн турат. Бул­чуңдуу карындагы майда таштар, кумдар жемди май­далайт. Кепшөөчүлөрдүн карыны татаал түзүлүш­түү, 4 бөлүктөн (карын, таз карын, тогуз кат, жумур) турат. Адамдын карыны (аш казаны)

ич көңдөйүнүн жо­горку бөлүгүндө орун алган. Сол жагында көк боор, астында уйку бези жатат. Карындын көлөмү ж-а анатомиялык түзүлүшү адамдын жашына, жыны­сына жараша болот. Орто жаштагы кишинин карынынын узундугу 25–30 смдей болуп, 2,5–3 лдей суюктук батат. Анын капталы 3 катмардан ту­рат: сырткы катмары жалтырак жука чел ка­быктан, ортоңку катмар узун ж-а туурасынан кеткен жылма булчуң талчаларынан, ички кат­мар былжырлуу суюктук, пепсин ферментин

ж-а туз кислотасын бөлүп чыгаруучу бези бар был­жыр челден. Булчуң катмары жыйрылып ж-а бошоңдоп, карынга келген тамакты аралаштырып эзип, өлчөмү м-н аз-аздан он эки эли ичегиге чы­гарат. Тамактын химиялык жактан өзгөрүүсү карын зи­линин таасири м-н жүрөт. Ичкен тамак-аш ки­шинин карынында 3–8 саат сакталат. Карындын функ­циясын нерв ж-а гумор факторлору жөнгө салат. Ошондой эле, анын иштеши суу ж-а туз алмашууга, бөйрөк, ички секреция бездеринин кызматына, кан айланууга ж. б. процесстерге байланыштуу.